Coordenadas 56

Fecha de subida 25 de diciembre de 2014

-
-
161 m
128 m
0
0,6
1,1
2,21 km

Vista 2850 veces, descargada 5 veces

preto de Ourense, Galicia (España)

Carlos Casares está tan presente na lembranza de moitos que parece case imposible que xa pasase unha ducia de anos desque morreu. Se cadra é porque para moitos ourensáns sempre foi un veciño máis, de trato afable, directo, conciliador, que vivía fóra, como tantos outros, e que lle houbo de marchar, definitivamente, a destempo, a deshora, en plenitude vital, cando tiña, incluso, unha novela no forno, e que, paradoxos da vida, xiraba ao redor do amor e da morte, que recreaba a historia humana dun tal Carlos relacionado con Beiro.

Carlos, viaxeiro impenitente, volvía á cidade que o viu nacer en canto tiña ocasión, pública ou privada, que o animase. O seu coñecemento da historia da cidade foi debedor tanto dos libros e investigacións precisos para as súas biografías de ourensáns ilustres como Curros, Otero ou o mestre Vicente Risco, como das palabras e lembranzas dos amigos vellos ou das esculcas e investigacións dos novos.

Os compañeiros de xeración, artistas e pintores, como Quessada, Acisclo ou De Dios, Xavier Pousa... encontrounos no Seminario, no Instituto, na rúa ou en tertulias xa lendarias, ao redor da figura de Risco, no Hotel Parque. Outros, como Pepe Suárez, Eduardo Blanco Amor ou Julio Losada, topounos, tamén, nos camiños da vida, da cidade. Cos máis novos, como Xan Fonseca ou Marcos Valcárcel, encontrouse na dinamización cultural de Ourense nos oitenta e noventa, nos Encontros de escritores ourensáns celebrados ao acubillo do Liceo Recreo de Ourense e noutras actividades. Precisamente o Clube Alexandre Bóveda que presidía Marcos, iniciou os recoñecementos ao autor cun banquete homenaxe, baixo o rótulo afectivo “de Cea con Carlos Casares”, en 1994. Ao ano seguinte foi a Fundación Curros Enríquez que lle outorgou o premio “Celanova Casa dos poetas”, e o Liceo de Ourense nomeouno “Socio de honra” en 1998. E despois da súa morte convoca anualmente o Liceo un premio de microrrelato co seu nome e acolle as actividades que celebra a Cátedra que no Campus de Ourense da Universidade de Vigo, leva, tamén o nome de Carlos Casares.

Rúas, Prazas, Institutos, estatuas, gardan a súa memoria por Galicia adiante. De Ferrol a Coruña. De Nigrán ou Gondomar a Santiago, Cangas ou Xinzo ou Viana. Falta Ourense.

Pero, é certo, nós podemos facer algo máis. Algo que ningunha outra cidade pode facer. Percorrela da súa man, coa súa obra como guía, e en lembranza e homenaxe permanente á súa vida.
Hai uns meses, en Suecia, a miña muller e os seus pais planearon unha fin de semana na Unión Soviética (concretamente en Leningrado) que por culpa miña non puideron realizar. Cando xa estaba todo a punto e faltaban só unhas horas para ir ao aeroporto, eu dixen que non ía, ou mellor dito, que non podía ir. Ao principio creron que se trataba dunha broma ou algo semellante, pero en canto insistín enérxicamente, déronse conta de que a cousa ía en serio. De repente, lembrara que no meu pasaporte especificaba a súa validez para todos os países do mundo excepto para a URSS e algúns máis. Fíxenlles saber o feito e como non mo crían, tívenlle que amosar a páxina correspondente […]. Con Cristina Berg, no Magosto de Ourense, 1972) (“Los subdesarrollados europeos”, La Región, 9-6-1972)
Pero un día, ao chou, cando andaba buscando datos para un traballo sobre Curros Enríquez na biblioteca de Rey Soto, cosido a un mazo de exemplares do periódico O Tío Marcos da Portela atopei un pequeno folleto manuscrito titulado: Malventuras de don Luís Meruéndano del Campo, condenado a morte e salvado nas últimas por intercesión do Perello, e morto na cama moitos anos despois de mal da alma, por Farruco Paz, Licenciado en Dereito. (Os escuros soños de Clío, 1979)
... Confesou Pampín González ter sido el un dos defensores dos seus antigos compañeiros inxustamente escarnecidos, dándose a circunstancia de que un deles, o Manuel Touza Rodríguez, morto en accidente no segundo forno en vésperas do desencadeamento dos sucesos revolucionarios, era amigo de seu desde que os ámbolos dous serviran xuntos no cuartel de San Francisco, na cidade de Ourense, e que por esa razón se lle revolverán os fígados ao se enteirar da noticia de que morrera abrasado, deixando muller sen posibles e tres fillos inocentes, sumándose entón dun xeito espontáneo á convocatoria da Folga Xeral Revolucionaria en protesta pola falta de seguridade; pero que non era certo que formase parte do piquete que se presentou na casa rectoral o primeiro día da folga pola noite co criminal propósito de deter ou secuestrar ao señor curra párroco... (Os mortos daquel verán, 1987)
-Agarda que vou beber á fonte do Parque. A auga está quente, puro caldo, pero ela non se dá conta porque o Cachorro di: “Oe Pila, imaxínate se viñesemos unha noite ata aquí con dez ou quince paquetes de deterxente, e deixarllos caer no estanque da fonte ¿eh?, que barullo de escuma se armaría, seguro que chegaba máis alá dos Salesianos...”. (Cambio en tres, 1969)
Nos meus anos de estudante en Ourense, alá pola década dos cincuenta, había unhas néboas tan densas que impedían ver un burro a poucos pasos. Non estou usando ningunha hipérbole. Ás veces tiñamos que interromper os partidos de fútbol porque resultaba imposible saber que sucedía na portería contraria ou adiviñar por que parte do campo andaba o balón. Mesmo na rúa do Paseo, no centro da cidade, resultaba imposible distinguir os amigos ata que se atopaban a uns poucos metros de distancia. E desde o alto do Montealegre ou de Ervedelo, non se vía outra cousa que un mar de néboa espesa, como se debaixo non houbese nada. O feito de que tivesen que interromper os partidos de fútbol non me gustaba, pero o espectáculo de ir pola rúa, vendo como a xente aparecía de súpeto, como se saíse ás atoutiñas dun mundo de pantasmas, parecíame excitante e marabilloso. Lector contumaz de Sherlock Holmes, non me custaba moito deixar que a imaxinación construíse pequenos contos, historias imposibles, novelas de medo. (“Néboa” Á marxe, La Voz de Galicia, 24 de outubro de 1998)
Había en Ourense un señor, alá polos anos setenta, boa persoa e moi ben educado, que tiña a mala sorte de caerlle mal a Pepe Suárez, o famoso fotógrafo nacido en Allariz. […] Unha noite, estando sós Pepe e mais eu no desaparecido Café Miño, pregunteille con toda a cautela do mundo, para non provocar nel unha explosión de furia, pola razón daquela antipatía. A miña sorpresa foi grande porque tiña sospeitas de que a cousa viña da política, pois para Pepe ese era un motivo frecuente de animadversión contra todo aquel que non fose republicano, que non admitise a supremacía intelectual de Unamuno, amigo seu, sobre calquera outro intelectual español ou que non odiase a Franco arrebatadamente. Feita a pregunta, Suárez, que estaba tomando un té, quedou un momento coa taza no aire e díxome sen irritación de ningunha clase: “Ese individuo é a persoa que sabe máis cousas inútiles de toda Europa. Estou seguro que, se llo preguntas, coñece o nome do inventor da salchicha”. Logo acabou o seu té e seguiu falando de outros asuntos. (…) (“Inútil”, Á marxe, La Voz de Galicia, 25 xaneiro 2000)
Xa as portas do Cine Barbagelata estivo a punto de renunciar. A cantidade de xente que estraba, o ruído do piano que alguén tocaba dentro, o barullo pegadizo e quente que saía pola porta en tufaradas mareantes fixeron enflaquecer unha miga a súa firme vontade. Pensou no escándalo que se podía armar se alguén o identificaba, na lenda que se encargaría de deformar a realidade, na oportunidade que lle ia servir en man aos seus inimigos. Para evitar que medraran as dúbidas e a indecisión se transformara en medo, botou a andar en dirección á porta. Parouno un homiño extremadamente delgado, case esquelético, con grande mostachos engomados e perilla romántica: -Signore, son cinque céntimos –díxolle saíndo ao seu paso. (Ilustrísima, 1980)
O baile segue. Ela, sentada, nun banco de pedra na Alameda, soa, non ve a ninguén. Chegou esta mañá ben cedo. Agardábana os tíos na estación. Pasou o día espiando vellos detalles: a tecla do piano que daba un son a pau que lle limaba os dentes. Aquel periódico do ano 1912 que gardara alguén ¡quen sabe cando! na páxina 12 do dicionario latino de Raimundo de Miguel. (Vento ferido, 1967)
Adrio Menéndez no seu libro “Del Orense antiguo” di que, nos seus tempos mozos, don Xan da Coba foi o que entón se chamaba na boa sociedade “un pollo bien”, e que como tal aparece en varias actas do Liceo dos anos 1853 e seguintes, cando nos bailes e os saraos ocupaba postos de honor en comisións de adorno e recepción. [...] e fala del con agarimo, destacando a súa bondade e o seu fondo inmaculado, que o situaban, polo que respecta á maneira de razoar, no pleno disfrute dunha eterna primavera... E do encabalgamento pasou ás palabras inventadas, desprovistas de calquera significado aparente. [...] E o trampitán vai ser o estadio final. Neste acaban as angustias que provocaban no poeta as resitencias que lle presentaba a rima. É o triunfo da liberdade creadora e a ruptura coa lóxica e as convencións da literatura pechada no círculo coutante do sentido. Tropis do trapoli tras pribos do trapoto tran. As estripes petrolatras ¡to! tan tropois apololatras do trapoli do titán Juan de la Coba (Ourense, 1829-1899) “Evocación de Xan da Coba”, en Juan de la Coba y Gómez,1999
Para saír, elixiu Ilustrísima sotana sen cordón de calabrote, dulleta de merino, tella normal e zapatos sen fibela. Pensou que deste xeito podería pasar ben sen ser recoñecido. Despois baixou rápido polas escaleiras do patio interior, atravesou este cara a corte dos cabalos, abriu a porta de servizo do cocheiro, mirou con tento para ver se había fóra xente coñecida e saiu á Rúa de Arcedianos. Na entrada da catedral estaban de palique algunhas sotanas que o medo a ser descuberto e a distancia non lle permitiron identificar. (Ilustrísima, 1980)
O OURENSE DOS ESCRITORES Pensemos nun triángulo imaxinario que se estendese no pequeno espacio comprendido entre a Praza do Ferro, a Rúa da Paz e a Rúa de Lepanto. Os vértices estarían marcados por tres edificios de pedra de gra, máis ben modestos, cativa manifestación arquitectónica dunha pequena burguesía con rendas no campo e empregos na administración ou o exercicio de profesións liberais, cando non na dedicación ao pequeno comercio. Pouca cousa. Nese breve núcleo urbano non superior a unha hectárea, nun período de tempo de pouco máis de dez anos, entre 1884 e 1897, naceron un grupo de escritores ós cales Ourense lles debe, en boa parte, a súa imaxe de urbe culta e literaria: a mítica Auria ou Oria da literatura galega. Ramón Otero Pedrayo e Vicente Risco viñeron ao mundo na Rúa da Paz, que antes se chamaba dos Zapateiros; Eduardo Blanco Amor, na de Lepanto, case na porta da catedral, que anos máis tarde Ile ía inspirar a novela titulada La Catedral y el niño. Florentino L. Cuevillas, aínda que naceu na Rúa do Progreso, a uns centos de metros daquel lugar, viviu practicamente toda a súa vida na Praza do Ferro. Neste barrio foron nenos. (“Ourense” en Ourense de auga e pedra. 1990).
A Galicia ideal de Otero, e isto non deixa de ser un paradoxo nun home que ao longo da súa vida foi esencialmente un liberal, é a Galicia anterior ao liberalismo. Non obstante, o paradoxo redúcese se pensamos que ademais de ser un liberal, Otero foi tamén un romántico e que como romántico, tardío e atípico, a súa paixón histórica non foi tanto a Idade Media, na que inevitablemente centrou unha das súas novelas, como o século XIX, sobre todo na etapa en que a sociedade dos señores aínda brillaba de seu, lonxe dos embates e dentadas de comerciantes e burgueses, e cando as comunicacións viarias non transformaran aínda a economía natural en economía comercial, nin introduciran alteracións no vivir sosegado da aldea, sometida ritmos e ciclos naturais vellos de séculos. (Otero Pedrayo, 1977)
Un día, segundo me contou Ramón Piñeiro, don Ramón Otero Pedrayo, que daquela rexentaba unha cátedra de Xeografía na universidade de Santiago, presentouse no pazo episcopal de Compostela para visitar o cardeal Quiroga, de quen era bo amigo desde os tempos afastados nos que este último exercía como párroco de Santo Domingo, no centro de Ourense. A visita, polo tanto, non tiña nada de cousa extraordinaria. Como noutras ocasións, o prelado e o escritor recordaron vellas historias, tomaron café e botaron un pito. Polo visto, ao cardeal chamoulle a atención o nerviosismo de Otero, que non conseguía centrarse na conversa, como se estivese preocupado. Ata que de súpeto, coas meixelas inflamadas, don Ramón dixo que quería ser oído en confesión, pois cometera un pecado gravísimo. Non ha ser difícil imaxinar o susto do cardeal. Sen máis rodeos, Otero explicoulle que entrara no convento de clausura das monxas de San Paio facéndose pasar por un médico alemán que acompañaba ao verdadeiro doutor titular. A reacción do cardeal consistiu en botar unha gargallada chea de saúde e de graza… (Un pecado... Á marxe, La Voz de Galicia, 23 de marzo de 1995).
Eduardo Blanco Amor é ourensán, pero de neno emigrou á Arxentina e viviu alí durante máis de corenta e cinco anos, en flor de popularidade. Cando volveu traía algúns libros importantes na maleta. Por exemplo “La catedral y el niño” e “A Esmorga”. O primeiro é unha belida homenaxe sentimental á cidade onde pasou a súa nenez. O segundo é unha das mellores novelas que se teñen escrito en galego e a súa acción transcorre tamén en Ourense. Pero cando voltou de Buenos Aires, a Eduardo non o coñecía case ninguén na súa cidade. Un carteiro devolveu –por descoñecido- unha carta que lle mandaban de non sei onde, e como a el non lle gustou nada, queixouse nos periódicos. […] De todos xeitos, coñecido ou non polo grande público (…) Blanco Amor é unha das grandes figuras con que conta a literatura galega contemporánea. […] E quizais un día, Eduardo, acabará alegrando a todos cun libro que nunca escribiu pero que inconscientemente vai esfiañando pouco a pouco nas tertulias que fai ás veces cos amigos: a súa historia de escritor vivindo entre escritores. El foi amigo de García Lorca, por exemplo, a quen lle lía versos de Pondal, que acendían o entusiasmo contaxioso do poeta granadino: “¡Fantástico!”, “¡Maravilloso!”. “Pero, ¿Dónde estaba este poeta?. Tamén é amigo de Alberti. Ogallá non se perda esta que sería unha extraordinaria crónica. (“Con esta Lupa”, sección en colaboración con Siro López, en La Región, 6 de maio de 1973)
E entón botaron un trote e o Parranda dicíalle a don Nemesio: “Vaise acabar o tempo dos caciques”. E don Nemesio: “¿E quen lles vai cavar a cova?” E o Parranda: “Sobran sachos”. Pero a cousa viña de atrás, de cando don Nemesio fora alcalde e prohibira que cantasen os carros pola vila e o Parranda dicía que os carros habían cantar por riba de todo, e que se os do Concello tiñan os ouvidos delicados, que lles botasen cera, que nunca se vira un carro silencioso e non se había ver mentres o Parranda vivise... (Xoguetes para un tempo prohibido, 1975)
Foi Antonio Salgado París a persoa que evitou que aquela noite na cidade se vivise unha traxedia, enfrontándose con valentía ao grupo de exaltados que se dispuñan a plantarlle lume á catedral coas beatas dentro, e, como eles mesmos dicían, pilladas as infelices das devotas no momento en que se celebraba unha novena para pedirlle ao Santo Cristo a conversión das persoas que estaban levando o país polo camiño do pecado. Subido no alto da fonte da Praza do Trigo, Antonio Salgado París consegiu calmar a aqueles homes, moitos dos cales se lle arrepuxeron... (Deus sentado nun sillón azul, 1996).
Poucos minutos despois, cruzando a Praza Maior, ela pensou que a calor do día resultaba abafante e buscou con ansiedade a sombra dos soportais do Espolón. As terrazas dos cafés estaban cheas de xente e diante da escalinata da Casa do Concello, un grupiño de nenos que tiñan pintada unha raiola sobre o paviemento de pedra xogaban baixo a vixilancia pouco dilixente de catro criadas vestidas de uniforme que falaban entre eles. Na esquina da catedral observou a dous cóengos, un deles coas mans metidas nos petos da sotana e o outro fumando un pito de forma discreta, como se pretendese evitar que o visen desde as terrazas da praza. (Deus sentado nun sillón azul, 1996)

1 comentario

  • roibol 17-ene-2015

    Moi interesante

Si quieres, puedes o esta ruta